Monografia naukowa dr Szczepana Urbaniaka SJ

Serdecznie gratulujemy dr Szczepanowi Urbaniakowi SJ monografii naukowej pt. „Nadmiar daru. Miłość, objawienie i destytucja metafizyki w fenomenologii Jean‐Luca Mariona” (Wydawnictwo Naukowe UIK, Kraków 2025, s. 356).

Dr Urbaniak rozpoczyna swoją monografię stwierdzeniem: „’Nadmiar daru’ – na pierwszy rzut oka to wyrażenie wydaje się dziwne. Wszystko, co nadmierne, kojarzy się przecież z tym, co szkodliwe, czemu brakuje równo wagi lub co wydaje się odwrotnością braku w odniesieniu do właściwej miary. Nadmiar zdaje się więc niweczyć dar. A jednak dar i jego filozoficzne myślenie wymyka się mierze. Dlatego też dar konfrontuje nas z metafizyką, o ile ta wiąże nas z myśleniem miary i miarą myślenia (…).”.

Studium dr Urbaniaka jest rozłożone na dwanaście rozdziałów. W pierwszym podjęto Mariona refleksję nad metafizyką, jej pojęciem, granicami oraz możliwym przezwyciężeniem. W drugim rozdziale znajdziemy dyskusję Mariona badań nad filozofią Kartezjusza i granicami jego onto-teo-logii w odniesieniu do przekraczającego je pascalowskiego „porządku serca”. W trzecim i czwartym rozdziale analizowany jest ‘Idol i dystans’ oraz ‘Bóg bez bycia’, a więc istotne pierwsze publikacje Mariona, które rzutują na dalszą drogę jego myślenia. W rozdziale piątym postawiono pytanie o granice fenomenologii w kontekście pytania o „zwrot teologiczny” oraz zanalizowano Mariona pojęcia „fenomenu przesyconego” w tymże kontekście. W rozdziale szóstym najpierw opracowano pojęcie donacji u Husserla i Heideggera. W kolejnym rozdziale szczegółowo opisano fenomenologię donacji, jej zasadę, opis fenomenów przesyconych oraz nowe rozumienie „podmiotu”. Ważnym punktem tego rozdziału jest również analiza roli hermeneutyki i „fenomenologii niepozornego” w fenomenologii donacji.

Rozdział ósmy zaczyna się od opisu pojęcia „zwrotu redukcji”, który stanowi dla dr Urbaniaka istotną nić interpretacyjną filozofii Mariona. Rozdział dziewiąty poświęcony jest wstępnemu opisowi zagadnienia miłości w ‘Prolégomènes à la charité’, następnie przedstawia wypracowany wraz ze zwrotem „fenomen erotyczny”, „redukcję erotyczną” oraz „prawdę erotyczną”. Rozdział dziesiąty bada pojęcie „fenomenu typu objawienia”. Pojęcie objawienia zakłada, zgodnie ze swoją etymologią, funkcję odsłaniania, a więc właśnie kwestię prawdy. Objawienie jest zatem również rozumiane jako najwyższy stopień prawdy. Nie chodzi w nim wyłącznie o szczególny przypadek Objawienia czy „prawdy objawionej”, ale raczej o objawienie jako powszechną formę prawdy. Rozdział jedenasty bada problem relacji filozofii do teologii w myśli Mariona, wychodząc z jednej strony od już przedstawionej fenomenologii donacji, jej źródeł i już tam pojawiających się wątków teologicznych, z drugiej zaś strony wprowadzając do bardziej teologicznej części pracy. Rozdział dwunasty przedstawia sam fenomen Objawienia, wskazując najpierw na teologiczne źródła myśli Mariona, następnie zaś prezentuje nowe rozumienie prawdy jako „odsłonięcie” (apokalypsis).

Dr Szczepan Urbaniak zajmuje się badawczo fenomenologią francuską, szczególnie Jean-Luc Marionem, Jacquesem Derridą, Michelem Henri, Emmanuelem Lévinasem, Jean-Louisem Chrétienem, oraz fenomenologią Edmunda Husserla i Martina Heideggera. Obszary jego zainteresowań to fenomenologia miłości, kwestia zasady i metody w fenomenologii, relacja między filozofią a teologią.

Dr Urbaniak jest członkiem Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego. Pracuje w Katedrze Filozofii Współczesnej. Prowadzi konwersatoria z Ontologii, Filozofii Boga, konwersatoria pt. „Racjonalność a przekonania religijne i światopoglądowe” oraz „Filozoficzno - światopoglądowe konteksty współczesnej ewangelizacji”, seminaria monograficzne, dyplomowe i tutoriale indywidualne