Instytut Filozofii informuje

Monografia naukowa dr Szczepana Urbaniaka SJ

Serdecznie gratulujemy dr Szczepanowi Urbaniakowi SJ monografii naukowej pt. „Nadmiar daru. Miłość, objawienie i destytucja metafizyki w fenomenologii Jean‐Luca Mariona” (Wydawnictwo Naukowe UIK, Kraków 2025, s. 356).

Dr Urbaniak rozpoczyna swoją monografię stwierdzeniem: „’Nadmiar daru’ – na pierwszy rzut oka to wyrażenie wydaje się dziwne. Wszystko, co nadmierne, kojarzy się przecież z tym, co szkodliwe, czemu brakuje równo wagi lub co wydaje się odwrotnością braku w odniesieniu do właściwej miary. Nadmiar zdaje się więc niweczyć dar. A jednak dar i jego filozoficzne myślenie wymyka się mierze. Dlatego też dar konfrontuje nas z metafizyką, o ile ta wiąże nas z myśleniem miary i miarą myślenia (…).”.

Studium dr Urbaniaka jest rozłożone na dwanaście rozdziałów. W pierwszym podjęto Mariona refleksję nad metafizyką, jej pojęciem, granicami oraz możliwym przezwyciężeniem. W drugim rozdziale znajdziemy dyskusję Mariona badań nad filozofią Kartezjusza i granicami jego onto-teo-logii w odniesieniu do przekraczającego je pascalowskiego „porządku serca”. W trzecim i czwartym rozdziale analizowany jest ‘Idol i dystans’ oraz ‘Bóg bez bycia’, a więc istotne pierwsze publikacje Mariona, które rzutują na dalszą drogę jego myślenia. W rozdziale piątym postawiono pytanie o granice fenomenologii w kontekście pytania o „zwrot teologiczny” oraz zanalizowano Mariona pojęcia „fenomenu przesyconego” w tymże kontekście. W rozdziale szóstym najpierw opracowano pojęcie donacji u Husserla i Heideggera. W kolejnym rozdziale szczegółowo opisano fenomenologię donacji, jej zasadę, opis fenomenów przesyconych oraz nowe rozumienie „podmiotu”. Ważnym punktem tego rozdziału jest również analiza roli hermeneutyki i „fenomenologii niepozornego” w fenomenologii donacji.

Rozdział ósmy zaczyna się od opisu pojęcia „zwrotu redukcji”, który stanowi dla dr Urbaniaka istotną nić interpretacyjną filozofii Mariona. Rozdział dziewiąty poświęcony jest wstępnemu opisowi zagadnienia miłości w ‘Prolégomènes à la charité’, następnie przedstawia wypracowany wraz ze zwrotem „fenomen erotyczny”, „redukcję erotyczną” oraz „prawdę erotyczną”. Rozdział dziesiąty bada pojęcie „fenomenu typu objawienia”. Pojęcie objawienia zakłada, zgodnie ze swoją etymologią, funkcję odsłaniania, a więc właśnie kwestię prawdy. Objawienie jest zatem również rozumiane jako najwyższy stopień prawdy. Nie chodzi w nim wyłącznie o szczególny przypadek Objawienia czy „prawdy objawionej”, ale raczej o objawienie jako powszechną formę prawdy. Rozdział jedenasty bada problem relacji filozofii do teologii w myśli Mariona, wychodząc z jednej strony od już przedstawionej fenomenologii donacji, jej źródeł i już tam pojawiających się wątków teologicznych, z drugiej zaś strony wprowadzając do bardziej teologicznej części pracy. Rozdział dwunasty przedstawia sam fenomen Objawienia, wskazując najpierw na teologiczne źródła myśli Mariona, następnie zaś prezentuje nowe rozumienie prawdy jako „odsłonięcie” (apokalypsis).

Dr Szczepan Urbaniak zajmuje się badawczo fenomenologią francuską, szczególnie Jean-Luc Marionem, Jacquesem Derridą, Michelem Henri, Emmanuelem Lévinasem, Jean-Louisem Chrétienem, oraz fenomenologią Edmunda Husserla i Martina Heideggera. Obszary jego zainteresowań to fenomenologia miłości, kwestia zasady i metody w fenomenologii, relacja między filozofią a teologią.

Dr Urbaniak jest członkiem Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego. Pracuje w Katedrze Filozofii Współczesnej. Prowadzi konwersatoria z Ontologii, Filozofii Boga, konwersatoria pt. „Racjonalność a przekonania religijne i światopoglądowe” oraz „Filozoficzno - światopoglądowe konteksty współczesnej ewangelizacji”, seminaria monograficzne, dyplomowe i tutoriale indywidualne.

Prof. Józef Bremer SJ filozoficznie o milczeniu

Zapraszamy do lektury najnowszego tekstu prof. Józefa Bremera SJ pt. „Franz Rosenzweig i Ludwig Wittgenstein o milczeniu” zawartego w monografii zbiorowej pt. „Troska i odpowiedzialność. Prace dedykowane doktorowi Adamowi Żakowi SJ z okazji 75-lecia urodzin” (red. K. Biel, J. Poznański, A. Seredyńska, Wydawnictwo Naukowe UIK, Kraków 2026, s. 209-229). Przedstawiając zagadnienie milczenia, prof. Bremer w swoim artykule odwołuje się „do proponowanych przez Wittgensteina metod „przejrzystego zestawienia” i „podobieństw rodzinnych” w kontekście wspomnianych powyżej tematów poruszanych przez obydwu autorów. Stara się je przejrzyście uporządkować i zestawić obok siebie celem ukazania zachodzących pomiędzy nimi podobieństw i różnic. Dla prof. Bremera „Dodatkowym impulsem do napisania tego artykułu były słowa Rosenzweiga: „An die Stelle der Methode des Denkens, wie sie alle frühere Philosophie ausgebildet hat, tritt die Methode des Sprechens” oraz wypowiedź Wittgensteina skierowana do jego przyjaciela Maurice’a O’Connora Drury’ego: „Your religious ideas have always seemed to me more Greek than biblical. Whereas my thoughts are one hundred per cent Hebraic”. Czy – jeśli skupimy się na „milczeniu” – można w pracach Wittgensteina dostrzec jego „hebrajskie myślenie” i na ile jest ono podobne do „nowego myślenia” Rosenzweiga?”.

Prof. Piotr Mazur porównuje myślenie Karola Wojtyły i Hannah Arendt

Zapraszamy do lektury najnowszego artykułu prof. Piotra Mazura, naszego specjalisty od filozoficznej refleksji nad człowiekiem: Mazur, P. (2026). Two Concepts of Understanding the Acting Subject: Arendt and Wojtyła. “Roczniki Filozoficzne KUL”, 74(1), s. 251-263 (https://doi.org/10.18290/rf26741.11). Celem artykułu jest porównanie koncepcji podmiotu działania oraz natury i kondycji ludzkiej w ujęciu Hannah Arendt i Karola Wojtyły. Wojtyła, zgodnie z tradycją tomistyczną, skupia się na osobie jako sprawcy działania moralnego („aktu”), poprzez które ujawnia się jej natura (ludzkość) oraz specyficzny sposób istnienia. Z kolei Arendt podkreśla znaczenie indywidualnych podmiotów poprzez działanie, które świadczy o ich obecności w sferze publicznej. W opozycji do pojęcia natury niemiecka filozofka kładzie nacisk na znaczenie kondycji jako ludzkiego sposobu istnienia podlegającego zarówno stałym, jak i zmiennym warunkom zewnętrznym. Chociaż koncepcje Arendt i Wojtyły znacznie się od siebie różnią, łączy je zainteresowanie ludzkim działaniem, a ich wizje natury i kondycji wzajemnie się uzupełniają.

Dr Robert Grzywacz SJ o filozofii ludzkiej seksualności

Zapraszamy do lektury najnowszej publikacji dr Roberta Grzywacza SJ pt. „Ambiwalentna seksualność a podatność na zranienie – przyczynek do filozofii ludzkiej seksualności” zawartej w monografii zbiorowej pt. „Troska i odpowiedzialność. Prace dedykowane doktorowi Adamowi Żakowi SJ z okazji 75-lecia urodzin” (red. K. Biel, J. Poznański, A. Seredyńska, Wydawnictwo Naukowe UIK, Kraków 2026, s. 291-310). Dr Grzywacz w swoim artykule porusza kwestię ambiwalencji ludzkiej seksualności jako szczególnego przejawu naszej nieodłącznej wrażliwości, aby ukazać jej wielowymiarowy charakter. Następnie artykuł nakreśla kolejno: konsekwencje wyabstrahowania seksualności z jej kosmovitalnego kontekstu oraz napięcie między czułością a erotyzacją (Ricoeur); przemiany doświadczenia seksualnego pod wpływem resentymentu, kulminujące w uzależniających zachowaniach seksualnych (Scheler, Zdrada); dialektykę seksualności i egzystencji, oscylującą między totalizacją tej pierwszej a jej wymazaniem (Merleau-Ponty); werbalną artykulację seksualności w ramach reżimów wiedzy i władzy, śledząc trajektorię od imperatywu mówienia prawdy w spowiedzi do jej rosnącej kodyfikacji prawnej (Foucault); a także wymiary erotycznego przekraczania narzuconych zakazów, kulminujące albo w reifikacji, albo w sakralizacji obiektów seksualnych (Bataille). W tych różnych napięciach wyłaniają się konstytutywne momenty ludzkiej wrażliwości: między niepohamowaną dynamiką aktywności seksualnej a jej instytucjonalną regulacją, między życiową bezpośredniością a alienacją, między seksualizacją życia a jego deseksualizacją oraz między różnorodnymi mechanizmami kontroli a mitologizacją seksualności.

Monografia Jubileuszowa o. dr Adama Żaka SJ

W interdyscyplinarnym zespole Redaktorów (1 filozof, 1 psycholog, 2 pedagodzy i 3 teologowie), którzy zarazem są członkami Centrum Ochrony Dziecka lub Rady COD, oraz dzięki życzliwemu zaangażowaniu interdyscyplinarnej grupy wspaniałych Autorów: prawników (karnistów, cywilistów, kanonistów), pedagogów, psychologów, psychiatrów, filozofów, teologów i historyków powstała monografia zbiorowa pt. „Troska i odpowiedzialność. Prace dedykowane doktorowi Adamowi Żakowi SJ z okazji 75-lecia urodzin” (red. Krzysztof Biel, Jacek Poznański, Anna Seredyńska, Wydawnictwo Naukowe UIK, Kraków 2026, s. 482).

Jak piszą we „Wprowadzeniu” Redaktorzy monografii, słowa „Troska i odpowiedzialność” w sposób szczególny „oddają duchowy i intelektualny rys życia oraz działalności Ojca Adama Żaka SJ. Niniejszy tom jest nie tylko wyrazem wdzięczności wobec Jubilata, ale również próbą refleksji nad przesłaniem, które niesie jego praca naukowa, pedagogiczna i duszpasterska – przesłaniem zakorzenionym w 500-letniej tradycji ignacjańskiej i jezuickiej, a jednocześnie głęboko aktualnym i uważnym wobec wyzwań współczesności. Ojciec Adam Żak należy do tych myślicieli i duszpasterzy, którzy konsekwentnie przypominają, że autentyczna myśl filozoficzna i teologiczna rodzi się z troski – troski o prawdę, o człowieka i o dobro wspólne. Jako filozof i wykładowca potrafił połączyć wymagającą dyscyplinę intelektualną z wrażliwością duchową, ukazując, że poznanie rozumowe nie jest przeciwieństwem wiary, lecz jej niezbędnym towarzyszem. W swoich wykładach i publikacjach zachęcał do myślenia krytycznego, do odwagi stawiania pytań, ale też do pokory wobec Tajemnicy. W ten sposób kształtował postawy ludzi, dla których poznanie świata i człowieka nie jest jedynie ćwiczeniem intelektu, lecz jest wyrazem odpowiedzialności za dar rozumu”.

Księga jubileuszowa została podzielona na dwie zasadnicze części, które odzwierciedlają zarówno bogactwo życia i pracy Ojca Adama Żaka SJ, jak i różnorodność refleksji inspirowanych jego postawą. Pierwsza część tomu ma charakter wspomnieniowy i interpretacyjny. Zawiera teksty ukazujące postać Ojca Adama Żaka w perspektywie jego drogi duchowej, naukowej i wspólnotowej – jako kapłana, filozofa i świadka Ewangelii. W tej części Redaktorzy przybliżają sylwetkę Jubilata, można tutaj znaleźć jego biografię, wywiad przeprowadzony przez Małgorzatę Terlikowską oraz kompletne zestawienie publikacji i wywiadów, a także listy gratulacyjne i Tabula Gratulatoria.

Druga część ma charakter naukowy i eseistyczny. Zgromadzone w niej teksty – filozoficzne, teologiczne, psychologiczne, prawnicze i pastoralne – podejmują tematy bliskie refleksji Jubilata, a zarazem aktualne w kontekście jego działalności na rzecz kultury dialogu i ochrony godności człowieka. Cieszymy się, że wśród Autorów znaleźli się: prof. Bogdan de Barbaro (COD, em. CM UJ), prof. Józef Bremer (UIK), prof. Paweł Wiliński (UAM), dr hab. Jan Dohnalik prof. UKSW, dr hab. Błażej Kmieciak prof. APS, dr hab. Michał Królikowski prof. UW, prof. Piotr Majer (COD, UPJPII), prof. Hans Zollner (Gregoriana), dr hab. Anna Seredyńska prof. UIK (COD), dr hab. Hanna Suchocka prof. UAM, dr Aleksandra Brzemia-Bonarek (UPJPII), dr Annemarie Franke, dr Jolanta Koszteyn, dr Peter Beer (Gregoriana), dr Krzysztof Biel (COD, UIK), dr Robert Grzywacz (UIK), dr Jacek Poznański (COD, UIK), dr Jacek Prusak (UIK), dr Piotr Studnicki (UPJPII), Ewa Kusz (COD, UIK), Sławomir Nowotny (ISKK), Wojciech Bojanowski (COD, UIK).

Monografia będzie już niedługo dostępna w sprzedaży w Księgarni WAM. 

Prof. Anna Bugajska na Uniwersytecie Karola w Pradze

W dniach 13-17 kwietnia, dr hab. Anna Bugajska prof. UIK przebywała w ramach programu wymiany akademickiej CEEPUS na Uniwersytecie Karola w Pradze (Czechy).  Podczas pobytu na Wydziale Humanistycznym w Katedrze Teorii i Praktyki Sztuki Pani Profesor wygłosiła gościnny wykład otwarty dla kadry naukowej uczelni pt. „The Image of Humanity in Post-Anthropocentric Utopian Thought” w serii „Islands of the Future”, a także poprowadziła zajęcia ze studentami pt. “Mythopoiesis Of The Digital Age: Rhetorics of the Images and the Iconological Analysis of the Contemporary Cultural Phenomena”, “Philosophical Thematisations of Man” oraz “The Philosophy of Life and Death Online”. Wyjazd był też okazją do rozmów o współpracy badawczo-dydaktycznej i obustronnej wymianie międzynarodowej.

Dr Jarosław Mikuczewski SJ o hospicyjnej trosce w Tokio

Dr Jarosław Mikuczewski SJ w dniach 10-11 kwietnia 20 przebywał w Japonii i uczestniczył jako keynote speaker w międzynarodowym sympozjum „Spiritual Care and Compassionate Care Practices Responding to the Existential Issues of Terminally Ill Patients – Cases of Japan, America, and Poland”. Dr Mikuczewski wygłosił wykład pt. „Comparative Approaches to Spiritual Pain and Spiritual Needs in End-of-Life Care in the U.S. and Poland”, w którym porównywał podejście do bólu duchowego i potrzeb egzystencjalnych pacjentów u kresu życia w Stanach Zjednoczonych i w Polsce. Brał również udział w warsztatach dotyczących praktyki opieki duchowej nad pacjentami terminalnie chorymi, prowadzonych wspólnie z prof. Sylwią Olejarz z Health Sciences University of Hokkaido. W sympozjum uczestniczyli uznani naukowcy i praktycy z Japonii zajmujący się etyką końca życia, opieką paliatywną i komunikacją z pacjentami terminalnie chorymi. Wśród nich znaleźli się m.in. dr Keiko Sato z Graduate School of Medicine, Kyoto University, zajmująca się problematyką relacji terapeutycznej i „whole-life caring”, oraz Yuko Matsumura, specjalistka pielęgniarstwa onkologicznego i zastępczyni dyrektora pielęgniarstwa w Kyoto City Hospital, która przedstawiła referat dotyczący pragnienia przyspieszenia śmierci u pacjentów terminalnie chorych na nowotwory. Ich obecność podkreślała wysoki poziom naukowy wydarzenia oraz znaczenie współczesnych badań nad etyką końca życia w Japonii.

Sympozjum poświęcone problematyce opieki duchowej, cierpienia egzystencjalnego oraz etycznych wyzwań końca życia zorganizował Institute of Life Sciences przy Teikyo University of Science w Tokio.

Pobyt w Tokio stworzył również możliwość nawiązania kontaktów akademickich z Sophia University – jezuicką uczelnią wyższą w Tokio. Rozmowy dotyczyły możliwości przyszłej współpracy międzyuczelnianej, w tym wymiany akademickiej, semestralnych wyjazdów dla pracowników naukowych oraz rozwoju wspólnych projektów badawczych i dydaktycznych pomiędzy Sophia University a Uniwersytetem Ignatianum w Krakowie.

Udział w sympozjum był również kolejną okazją do promocji monografii naukowej dr Mikuczewskiego poświęconej tematyce etyki końca życia, opieki hospicyjnej oraz compassionate care. Tematyka książki spotkała się z zainteresowaniem uczestników, szczególnie w kontekście dyskusji o cierpieniu egzystencjalnym, potrzebach duchowych oraz relacyjnej i współczującej opiece nad pacjentami u kresu życia.

Prof. Jarosław Kucharski o etyce sportu w Zagrzebiu

W piątek, 24 kwietnia, odbyło się u naszych współpracowników, na Wydziale Filozofii i Religioznawstwa Uniwersytetu Zagrzebskiego, międzynarodowe interdyscyplinarne sympozjum pt. „Sport, ekonomia i etyka biznesu”, którego jesteśmy współorganizatorami. Podczas sympozjum wystąpił dr hab. Jarosław Kucharski prof. UIK z referatem: „Stop Cheating! Commercialisation, Olympic Values, and the Ethics of Sport”. Sympozjum ma na celu zbadanie interdyscyplinarnych powiązań między etyką sportu, ekonomią i praktykami biznesowymi. Biorąc pod uwagę rosnącą komercjalizację sportu oraz jego wpływ na społeczeństwo i gospodarkę, dialog między przedstawicielami różnych dyscyplin akademickich jest szczególnie ważny. Obszary tematyczne objęte w trakcie sympozjum to: etyczne aspekty komercjalizacji sportu, odpowiedzialność społeczna w branży sportowej, sport jako czynnik rozwoju gospodarczego, wartości olimpijskie a praktyki biznesowe, sprawiedliwość i równość w sporcie zawodowym, wpływ sponsoringu na integralność sportu.

Organizatorami sympozjum byli: Centrum Etyki Biznesu (CEP) Wydziału Filozofii i Religioznawstwa Uniwersytetu w Zagrzebiu we współpracy z Wydziałem Teologicznym Uniwersytetu w Lublianie i Katedrą Etyki Ogólnej i Szczegółowej Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie.

Filozofowie z Ignatianum w Katowicach o praktykowaniu filozofii

We wtorek, 14 kwietnia, aż trzech naszych pracowników można było spotkać w Katowicach na Uniwersytecie Śląskim. Wzięli oni udział w konferencji naukowo-dydaktycznej pt. „Postacie praktyki filozoficznej” organizowanej przez Instytut Filozofii Uniwersytetu Śląskiego oraz Polskie Towarzystwo Doradztwa Filozoficznego.

Dr hab. Piotr Sikora prof. UIK mówił nt. „Radykalna akceptacja: dialektyczno‑behawioralna umiejętność w procesie rozwijania filozoficznej sztuki życia”. Następnie dr Ewa Odoj omówiła zagadnienie pt. „Potencjał wdrożeniowy krytycznego myślenia i kultury logicznej. Centrum Badawczo‑Wdrożeniowe „Critical Thinking Research Lab”. Pod wieczór dr hab. Jacek Surzyn prof. UIK zajął się tematem: „Filozofia w działaniu. Praktyczny wymiar filozofii w przedmiocie Theory of Knowledge w IB Diploma Programme”. Warto dodać, że na konferencji wystąpił także nasz absolwent licencjatu i magisterium, mgr Piotr Orecki, który wygłosił referat: „Co myślą inni? Epiktet, Seneka i Marek Aureliusz w codziennej walce z cudzymi opiniami”.

Dr Magdalena Kozak w Lublinie o filozoficznych aspektach migracji

W dniach 16-17 kwietnia dr Magdalena Kozak wzięła udział w międzynarodowej konferencji naukowej: „Ruchy migracyjne we współczesnym świecie”, która odbyła się w Lublinie w Instytucie Nauk o Polityce i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Dr Kozak wspólnie z dr Przemysławem Bukowskim z Instytutu Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa UIK przygotowała referat pt. „Inny – obcy czy bliźni? Impresje filozoficzne o przybyszach z zewnątrz” i przedstawiła w sekcji „Społeczne i filozoficzne wymiary ruchów migracyjnych”. Nasi pracownicy zostali bardzo serdecznie przyjęci przez organizatorkę i przewodniczącą konferencji, prof. dr hab. Marię Marczewską-Rytko.

Dr Ewa Odoj i prof. Józef Bremer na XVIII Tygodniu Filozoficznym w Lublinie

Trzech pracowników Instytutu Filozofii wzięło udział w LXVIII Tygodniu Filozoficznym na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Tym razem w centrum referatów i dyskusji znalazł się temat: „Horyzonty filozofii religii”. We wtorek, 28 kwietnia, dr Ewa Odoj wygłosiła godzinny wykład pt. „Wolność i racjonalność przekonań religijnych. Perspektywa epistemologiczna”. Natomiast w środę, 29 kwietnia, prof. Józef Bremer SJ wziął udział w panelu dyskusyjnym pt. „Miejsce i rola filozofii różnych nurtów w badaniach nad religią” wraz z prof. Agnieszką Lekką-Kowalik (KUL), ks. prof. Piotrem Moskalem (KUL) i ks. prof. Andrzejem Bronkiem (KUL). Po dyskusji odbyło się spotkanie Sekcji Filozoficznej Wykładowców Uczelni Katolickich przy Komisji ds. Nauki Konferencji Episkopatu Polski, której sekretarzem jest dr Jacek Poznański SJ, także obecny w Lublinie.

O twarzy, obecności, bliskości, rozmowie w Nowym Targu i Ludźmierzu

W czwartek, 9 kwietnia, dr Magdalena Kozak i dr Przemysław Bukowski SCJ jako przedstawiciele Centrum Etyki Chrześcijańskiej UIK oraz dr Bernadeta Cich (UPJP2) wspólnie poprowadzili warsztaty filozoficzne pt. „Prawda spotkania - spotkanie w prawdzie: o obecności, bliskości i rozmowie twarzą w twarz” w I Liceum Ogólnokształcącym im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu. W warsztatach uczestniczyło ok. 100 uczniów z Podhala. Natomiast w poniedziałek, 13 kwietnia, zespół, dr Magdalena Kozak i dr Przemysław Bukowski, dr Bernadeta Cich, wzmocniony przez dr Marka Liszkę z Góral Studies Centre / Centrum Badań Góralskich UIK, poprowadził w Instytucie Dziedzictwa Niematerialnego Ludów Karpackich w Ludźmierzu warsztaty filozoficzne dla licealistów pt. „Spotkanie twarzą w twarz, czyli jak budować bliskość z drugim człowiekiem?”. W warsztatach uczestniczyło ok. 80 uczniów z 3 szkół: II LO i Technikum Informatycznego im. Ks. J. Tischnera w Rabce-Zdroju, Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego nr 1 w Wadowicach oraz I LO im. S. Goszczyńskiego w Nowym Targu.

Celem obydwu wydarzeń było przybliżenie filozofii ks. Józefa Tischnera ze szczególnym zwróceniem uwagi na doświadczenie spotkania z Innym w świecie zdominowanym przez komunikację online. Uczestnicy warsztatów zastanawiali się, czym jest autentyczna obecność i dialog, a także na czym polega różnica między „byciem w kontakcie” a „byciem razem”. Poprzez rozmowę, ćwiczenia uważności, taniec, pracę w grupie, dyskusję, odkrywali, że spotkanie twarzą w twarz może stać się przestrzenią prawdy, zaufania i wzajemnego zrozumienia.

Dr Monika Kowalczyk w „Akademii wartości”

Czwarte spotkanie w V edycji cyklu „Akademia wartości” odbyło się w poniedziałek, 20 kwietnia, a poprowadziła je dr Monika Kowalczyk. Pani Doktor podjęła temat „Społeczna odpowiedzialność artysty w poglądach Jacquesa Maritaina”, który znajduje się na pograniczu aksjologii, filozofii i etyki społecznej, filozofii kultury i sztuki. Cykl jest współorganizowany przez Instytut Filozofii UIK oraz Pedagogiczną Bibliotekę Publiczną im. Hugona Kołłątaja w Krakowie i gromadzi uczestników z całej Polski: bibliotekarzy, nauczycieli, czytelników biblioteki, studentów i uczniów.

Ekranizacje powieści w Filmowym Kole Filozoficznym

We wtorek, 14 kwietnia, dr Magdalena Kozak zaprosiła na dyskusję filozoficzną wokół filmu Gary'ego Sinise pt.„Myszy i ludzie” z 1992 roku. Film jest ekranizacją powieści amerykańskiego pisarza i noblisty Johna Steinbecka z 1937 roku pod tytułem „Of Mice and Men”. Historia dzieje się podczas wielkiego kryzysu w latach 30. XX wieku. Dwaj przyjaciele, George Milton (niski i bystry) oraz Lennie Small (silny i wielki, ale niezbyt pojętny) próbują zarobić na życie, poszukując pracy na farmach. Steinbeck pokazuje, że Amerykański Sen był nieosiągalny dla wielu mieszkańców tego kraju: sama ciężka praca nie przynosi ostatecznie spełnienia.

Natomiast dr Szczepan Urbaniak zaprosił pasjonatów kina w piątek, 24 kwietnia, na dyskusję filozoficzną wokół filmu Todd Phillipsa pt. „Joker”. Scenariusz tego amerykańskiego dramatu psychologicznego z 2019 jest oparty na podstawie serii komiksów o postaci o tym samym imieniu wydawnictwa DC Comics. Postać została stworzona przez Jerry’ego Robinsona. Główny bohater filmu, Arthur Fleck, jest nieudolnym komikiem. Strudzony życiem popada w obłęd i staje się psychopatycznym mordercą, który zaczyna siać zbrodnię i chaos w Gotham City, stając się przerażającą legendą znaną jako Joker. Tytułową rolę zagrał Joaquin Phoenix, a obok niego w rolach głównych wystąpił m.in. Robert De Niro. Film jest nie tylko studium kontrowersyjnej postaci, ale także opowieścią ku przestrodze.

Hamlet w cyklu Literackich Spotkań Filozoficznych

W piątek, 10 kwietnia, dr hab. Anna Bugajska prof. UIK opowiedziała, jak można głębiej zrozumieć dylematy i rozterki duńskiego księcia, Hamleta, inspirując się refleksjami duńskiego filozofa i pisarza, Søren Kierkegaarda, a także niemieckiego myśliciela, Fryderyka Nietzschego. Warsztat, którego uczestnikami byli uczniowie szkół średnich i nauczyciele, był zatytułowany: „Hamlet – tożsamość i filozofia egzystencji. W oparciu o filozofię Kierkegaarda i Nietzschego”.

O umyśle w Młodzieżowym Kole Filozoficznym

W ramach spotkań dyskusyjnych z młodzieżą licealną temat „Zagadka umysłu” podjęli mgr n. hum. inż. Andrzej Skupień, doktorant filozofii w Szkole Doktorskiej UIK, oraz dr Ewa Odoj. Spotkanie odbyło się w środę, 29 kwietnia. Zagadka umysłu intryguje nie tylko filozofów i naukowców, ale także młodych ludzi. Jak nieuchwytne procesy neuronalne rodzą świadomość, emocje i wolną wolę? Czy umysł to emergentna właściwość mózgu, czy coś więcej – dusza? Dualizm Kartezjusza kontrastuje z materializmem: współczesne badania neuroimagingowe odkrywają mechanizmy, lecz istota „ja” pozostaje wciąż enigmą, prowokując pytania o naturę rzeczywistości.

O nudzie w Akademickim Forum Filozoficznym

Byung-Chul Han wciąż nam pomaga opisywać, badać i rozmyślać o zjawiskach i problemach, które pomijali inni filozofowie. Dr Magdalena Kozak od lat z dużym zainteresowaniem śledzi rozwój myśli tego niemieckojęzycznego Koreańczyka, co zaowocowało kolejnym warsztatem dla dorosłych miłośników filozofii. Tym razem w ramach AFF Pani Doktor podjęła wraz z uczestnikami pytanie: „Dlaczego bezczynność i nuda są potrzebne, czyli co Byung-Chul Han radzi zmęczonemu człowiekowi?”. Warsztat odbył się w czwartek, 24 kwietnia.

Kwietniowa dawka filozofii dla uczniów jezuickich liceów

We wtorek, 14 kwietnia, dr Robert Grzywacz SJ przebywał w Liceum Ogólnokształcącym Jezuickiego Centrum Edukacji w Nowym Sączu. Dr Grzywacz wraz z uczniami klas pierwszych, drugich i trzecich analizował wpływ wybranych filozofów ostatnich trzech wieków na pisarzy, artystów i poetów. Natomiast w czwartek, 23 kwietnia, dr Maciej Jemioł spędził dzień w Liceum Ogólnokształcącym Jezuitów „Kostka” w Krakowie. Podczas zajęć dla klas pierwszych, drugich i trzecich dr Jemioł ukazał na przykładach miejsce i rolę filozoficznych idei i pojęć w kształtowaniu europejskiej kultury, literatury i sztuki. Projekt „Filozofia na lekcjach języka polskiego” jest prowadzony przez Instytut Filozofii we współpracy z jezuickimi szkołami od 2022 roku.

Centrum Critical Thinking Research Lab przemierza Polskę wzdłuż i wszerz

Łączymy Południe z Północą! Debata krakoska staje się coraz bardziej znana na drugim krańcu Polski. W ramach zaangażowania w CTRL, dr Jakub Pruś tym razem prowadził dwudniowe (16-17 kwietnia) warsztaty z debatowania w Olsztynie, w Uniwersyteckim XII Liceum Ogólnokształcące im. Marii i Georga Dietrichów. Jest tam mnóstwo młodych ludzi zainteresowanych debatowaniem i odnoszących sukcesy w turniejach debat. Młodzi debatanci tak skonkludowali spotkanie: „Szukamy takich form dyskusji, które sprzyjają współpracy, a nie współzawodnictwu . Wierzymy, że to właśnie zysk poznawczy jest najlepszą perspektywą! Dziękujemy za inspirujące spotkanie i ogrom wiedzy”.

We wtorek, 21 kwietnia, dr Ewa Odoj, kierowniczka Centrum CTRL, poprowadziła kilka godzin warsztatów filozoficzno-etycznych w Powiatowym Zespole Nr 10 Szkół Mechaniczno-Elektrycznych im. Mikołaja Kopernika w Kętach. Zajęcia dotyczyły zagadnień z zakresu etyki oraz filozofii umysłu. Udział wzięli liczni uczniowie technikum z klas o profilu informatycznym, mechanicznym i gastronomicznym.

Natomiast w dniach 28-29 kwietnia dr hab. Jarosław Kucharski prof. UIK, jako członek CTRL, przebywał we Wrocławiu, gdzie dla młodzieży licealnej poprowadził warsztaty filozoficzno-etyczne na temat etyki przekonań, krytycznego myślenia oraz relatywizmu moralnego.

Warsztaty realizowane były w ramach projektu „Krytyczne myślenie, kultura logiczna i edukacja filozoficzno-etyczna jako wyzwania współczesności”, finansowanego ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II” (nr umowy: NdS-II/SN/0415/2024/01).

24 kwietnia pod znakiem debaty krakoskiej

Dr Jakub Pruś został zaproszony przez Koło Matematyczno-Przyrodnicze Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego jako gość specjalny na branżową konferencję „SeMPowisko 2026”, czyli XXIV Interdisciplinary Math-Science Student Conference, która w dniach 23-26 kwietnia odbywała się na Uniwersytecie Jagiellońskim (Wydział Chemii oraz Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej). W piątek, 24 kwietnia, dr Pruś poprowadził warsztaty na temat debaty krakoskiej, które składały się z trzech części: wprowadzenie do formatu debaty krakoskiej, czas na przygotowanie się zespołów, debata przed publicznością.

Tego samego dnia wieczorem dr Pruś poprowadził warsztaty online „Sztuka debatowania w stylu kooperacyjnym” w ramach Centrum Critical Thinking Research Lab. Intensywny koniec weekendu dla naszego Logika…

O coachingu w „Sporach moralnych”

Dr hab. Piotr Duchliński, prof. UIK, kierownik projektu „Spory moralne XXI wieku”, zaprosił w kwietniu wszystkich zainteresowanych do refleksji etyczno-filozoficznej nad fenomenem i praktyką coachingu. Najpierw warto wysłuchać rozmowy Pana Profesora z mgr Małgorzatą Klimczyk pt. „Spory wokół coachingu”. Rozmówczyni Profesora jest coachem z 20-letnim stażem, Master Trainer Coach ICI, Professional Coach ICC oraz ECPC (ACTP, PCC ICF), a także logoterapeutką i filozofką. Następnie można wysłucha dłuższej wypowiedzi p. mgr Małgorzaty Klimczyk w ramach webinaru pt. „Coaching – istota, wartości, rozwój”. W webinarze Pani Klimczyk prezentuje własne podejście do coachingu oparte na antropologii Karola Wojtyły oraz wskazuje na zastosowanie nowoczesnych technologii w pracy coacha.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II Numer umowy: POPUL/SN/0231/2024/021

Dr Monika Adamczyk-Enriquez o religijnych horyzontach fenomenologii Edmunda Husserla

W środę, 15 kwietnia, odbyło się kolejne spotkanie w ramach międzynarodowego seminarium z dr Moniką Adamczyk-Enriquez (Archiwum Edyty Stein) pt. „Etyczno-antropologiczne i religijne horyzonty fenomenologii Edmund Husserl (część II)”. Punktem wyjścia w analizach i dyskusjach letniej części seminarium jest egzystencjalne doświadczenie bliskości i oddalenia Boga. Na tym tle seminarium podejmuje fenomenologiczną analizę idei Boga u Husserla oraz pytanie o jej relację do doświadczenia Boga osobowego. Analiza ta pozwala uchwycić zarówno możliwości, jak i granice refleksji filozoficznej: ideę Boga jako korelat świadomości i element husserlowskiej nauki o teleologii świata, a zarazem moment, w którym fenomenologia napotyka na wymiar przekraczający czysto pojęciowe ujęcie. Organizatorem wydarzenia było Centrum Etyki Chrześcijańskiej im. Tadeusza Ślipko SJ na Wydziale Filozoficznym UIK.

Jubileusz filozofa zaangażowanego w ochronę dzieci: 75 lat dr Adama Żaka SJ

W piątek, 17 kwietnia, odbyła się uroczystość wręczenia monografii pamiątkowej dr. Adamowi Żakowi SJ, dyrektorowi Centrum Ochrony Dziecka przy Uniwersytecie Ignatianum w Krakowie, filozofowi, który w poprzedniczkach UIK najpierw studiował filozofię, a potem ją wykładał, zanim od 2013 roku podjął się stworzenia i rozwijania podstaw prewencji i ochrony dzieci w Kościele katolickim.

Wydarzenie rozpoczęło się od uroczystej mszy świętej koncelebrowanej przez licznych kapłanów pod przewodnictwem JE Prymasa Polski ks. abp. Dr Wojciecha Polaka, Metropolity Gnieźnieńskiego w Bazylice NSJP w Krakowie. Ks. Prymas wygłosił także homilię. Druga część wydarzenia odbyła się w Auli Wielkiej im. G. Piramowicza SJ w Uniwersytecie Ignatianum w Krakowie. Zgromadzonych bardzo licznie współpracowników, przyjaciół i rodzinę o. Adama Żaka powitał dr hab. Andrzej Paweł Bieś SJ prof. UIK, Pro-Rektor ds. Organizacji i Rozwoju Uczelni. Następnie swoje słowo wygłosił przybyły na uroczystość JE Ks. Kardynał dr hab. Grzegorz Ryś, Metropolita Krakowski. Głos zabrał także JE Ksiądz Prymas dr Wojciech Polak, tym razem jako Delegat Konferencji Episkopatu Polski ds. ochrony dzieci i młodzieży. W imieniu O. Prowincjała Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego, wystąpił o. Damian Mazurkiewicz SJ, Socjusz Prowincjała, który odczytał najpierw List Gratulacyjny Ojca Generała Arturo Sosy SJ, a następnie List Gratulacyjny Ojca Prowincjała PME. Pani dr hab. Anna Seredyńska, prof. UIK odczytała natomiast List Gratulacyjny Jego Ekscelencji Ks. Arcybiskupa Luisa Manuela Ali Herrery, Sekretarza Papieska Komisja ds. Ochrony Małoletnich (Pontificia Commissio pro Tutela Minorum).

Laudację na część Jubilata wygłosił o. dr hab. Józef Augustyn SJ, przyjaciel i współpracownik o. Żaka. Po wystąpieniu Laudatora nastąpiło wręczenie Księgi Jubileuszowej, którego dokonali Redaktorzy: dr Krzysztof Biel SJ, dr Jacek Poznański SJ, prof. Anna Seredyńska. Kolejnym punktem wydarzenia było wystąpienie Jubilata, o. dr Adama Żaka SJ, po którym nastąpiły okolicznościowe wystąpienia chętnych uczestników jubileuszu. Z okazji skorzystali m.in. Mec. Monika Horna-Cieślak (Rzeczniczka Praw Dziecka), dr Marek Michalak (Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu; były Rzecznik Praw Dziecka), dr hab. Błażej Kmieciak, prof. APS (Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie), dr hab. Hanna Suchocka, prof. UAM (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, była premier, była ambasador w Watykanie), prof. dr hab. Paweł Wiliński (sędzia Sądu Najwyższego, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), red. Tomasz Krzyżak.

W uroczystości wzięli udział liczni goście, przedstawiciele Kościoła, świata akademickiego oraz organów państwowych i organizacji społecznych m.in. ks. dr Manfred Deselaers (Wiceprezes Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu), prof. dr hab. Michał Królikowski (prawnik, Uniwersytet Warszawski), sędzia Agnieszka Rękas (Państwowa Komisja ds. Przeciwdziałania Wykorzystywaniu Seksualnemu Małoletnich poniżej lat 15).

Finałową częścią uroczystości był poczęstunek przed Aulą Wielką. Relacja z wydarzenia w wersji wideo, audio i tekstowej: https://diecezja.pl/aktualnosci/jubileusz-75-lecia-urodzin-o-adama-zaka-sj/

Uroczystość i wręczona dr Adamowi Żakowi monografia to owoc współpracy Instytutu Filozofii UIK, Instytutu Nauk o Wychowaniu UIK oraz Centrum Ochrony Dziecka przy UIK. 

„Logika Codzienna” analizuje argumentacje polityków i dziennikarzy

W ostatnim miesiącu na kanale „Logika codzienna” pojawiły się trzy materiały analityczne (odcinki 108-110 vloga). W pierwszym, pt. „Korwin & chrześcijańska kara śmierci”, dr Jakub Pruś wychodzi od pytania, czy Jezus Chrystus był za karą śmierci? Przekonywał do tego Janusz Korwin-Mikke, który przez wielu jego zwolenników był ceniony za umiejętność dyskutowania i argumentowania. Dr Pruś poddaje jego argument procedurze tzw. standaryzacji, tworzy diagram oraz metodycznie ocenia przesłanki i inferencje.

W materiale pt. „Amerykańskie rakiety, polskie drony oraz a fortiori” dr Pruś podjął się analizy ulubionego sposobu argumentowania Sławomira Mentzen (przykład: „Skoro Amerykanie nie są w stanie obronić Izraela przed irańskimi dronami, to tym bardziej Polska nie obroni się tym sposobem przed rosyjskimi dronami!”). Jest to argumentowanie wykorzystujące tzw. analogie a fortiori, zwane też argumentami ze wzmocnienia, które są stosowane w dwóch wersjach: a maiore ad minus (od większego do mniejszego), a drugi, odwrotnie, a minore ad maius (od mniejszego do większego). Więcej o a fortiori można przeczytać w wysoko punktowanym artykule Jakuba Prusia napisanym wraz z Igorem Martinjakiem z Uniwersytetu Zagrzebskiego podczas stażu naukowego w stolicy Chorwacji: Martinjak, I., Pruś, J. A Refined Concept of A Fortiori Arguments for Argumentation Theory. Argumentation 39, 103–128 (2025).  

https://doi.org/10.1007/s10503-024-09647-8.

Trzecie wideo na kanale „Logika codzienna” zatytułowane zostało „Dwa problemy z opiniami ekspertów”. Bezpośrednią inspiracją do podjęcia analizy argumentów była słynna debata o karze śmierci na Kanale ZERO pomiędzy red. Krzysztofem Stanowskim i prof. dr. hab. Marcinem Matczakiem (Uniwersytet Warszawski). Sporo badań przytaczali dyskutanci i nieraz sprzeczali się o ich status albo przeciwstawiali je sobie nawzajem. Odwoływanie się do badań stanowi element argumentów z autorytetu, a dokładniej z opinii eksperta. Nie zawsze ta strategia argumentacyjna jest odpowiednio stosowana, zwłaszcza jeśli nie zna się metodologii badawczej czy krytycznej analizy raportów z badań, a jedynie same wyniki raportów. Czy debatowanie po krakosku rozwiązuje trudności tego rodzaju argumentowania?

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II. Nazwa projektu: „Logika codzienna 2.0 – vlog o kulturze logicznej i argumentacji” (POPUL/SN/0257/2024/02)