Instytut Filozofii informuje

O filozofii gier wideo - monografia dr Macieja Jemioła

W lutym pojawiła się monografia „Gry wideo jako przestrzeń sporu filozoficznego” opracowana przez dr Macieja Jemioła, naszego antropologa, filozofa kultury i groznawcę, pracownika Katedry Filozofii Bytu, Człowieka i Społeczeństwa. Serdecznie gratulujemy!

Badania naukowe nad grami wideo prowadzone są obecnie w ramach licznych dyscyplin, zbiorowo powiązanych w multiscyplinarne tzw. badania nad grami (ang. game studies). Gry wideo stanowią przedmiot zainteresowania m.in. psychologów (zwłaszcza psychologów rozwojowych badających ich wpływ na dzieci i młodzież), socjologów (aspekty społeczne, w tym interakcje między graczami), neurobiologów i kognitywistów (procesy neuronalne i kognitywne zachodzące w naszym umyśle podczas grania), czyli tych, dla których gry interesujące są zwłaszcza jako powszechny, wyróżniony element ludzkiego doświadczenia. Do badań nad grami należy również podejście uprawiane przez kulturoznawców i historyków kultury, którzy widzą w nich twory kulturowe, a także sama teoria gier wideo i tego, w jaki sposób należy je tworzyć, w której skład wchodzi wiedza o poprawnym projektowaniu poziomów, interfejsu, sterowania, zagadek czy wyzwań zręcznościowych, oraz wiele innych szczegółowych zagadnień. Wszystkie dyscypliny nauk o człowieku i społeczeństwie podejmują dziś temat gier wideo, są one badane w wielu ośrodkach akademickich na całym świecie.

Celem niniejszej monografii jest przedstawienie gier wideo jako przestrzeni filozoficznego sporu. Główny problem badawczy, który podejmuje dr Jemioł w swojej monografii, brzmi: w jaki sposób należy wyjaśnić funkcjonowanie treści filozoficznych w grach wideo jako całości?

W filozofii zainteresowanie grami łączy zarówno dociekania na temat ich struktury i doświadczeń z nimi związanych, jak też ich specyfiki kulturowej i miejsca na tle szerszej twórczości człowieka. Gry wideo stanowią przedmiot rozważań w wielu subdyscyplinach filozofii, jako dzieła złożone dają się bowiem analizować z licznych perspektyw. W obręb tego obszaru wchodzą problemy z obrębu zarówno ontologii (jakiego rodzaju bytem są gry wideo?), jak i fenomenologii (jakie podmiotowe doświadczenia płyną z obcowania z grami wideo?), estetyki (czy gry wideo są dziełami sztuki?), etyki (jaki jest status wyborów etycznych podejmowanych przez gracza w grze wideo?) czy filozofii kultury (jakie jest miejsce gier wideo w kulturze?).

Link: https://wydawnictwo.ignatianum.edu.pl/gry-wideo-jako-przestrzen-sporu-filozoficznego.htm

Maciej Jemioł, Gry wideo jako przestrzeń sporu filozoficznego. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, Kraków 2025, ss. 434.

Antropologia niepełnosprawności w kontekście praktyki hospicyjnej - monografia dr Jarosława Mikuczewskiego SJ

Zapraszamy do lektury i refleksji wokół monografii dr Jarosława Mikuczewskiego poświęconej problematyce bioetycznej w kontekście praktyki hospicyjnej, kwestiom z zakresu antropologii niepełnosprawności (zwłaszcza intelektualnej), antropologii opartej na relacjach oraz opieki opartej na współczuciu. Autor poszukuje odpowiedniej antropologii – takiej, która oferuje rzetelne i adekwatne zrozumienie i docenienie głęboko niepełnosprawnego życia ludzkiego. Rozpoczyna od zbadania podstawowych źródeł, które ukształtowały współczesne zachodnie narracje na temat niepełnosprawności: rezultatów tzw. disability studies (studiów nad niepełnosprawnością), badań w ramach współczesnej filozofii chrześcijańskiej oraz dorobku teologii ciała inspirowanej badaniami Karola Wojtyły - Jana Pawła II. Każde z tych źródeł przedstawia charakterystyczny sposób rozumienia niepełnosprawności człowieka, ukształtowany przez kontekst konkretnej społeczności.

Dr Mikuczewski stawia sobie za cel pogłębienie rozumienia wzajemnego oddziaływanie między osobistymi doświadczeniami, filozoficznym i teologicznym rozumieniem niepełnosprawności oraz praktycznymi podejściami do opieki. To wszystko razem wzięte stanowi podstawę skutecznej opieki hospicyjnej. Autor wskazuje, jaki wpływ na nasze postrzeganie niepełnosprawności mają współczesne filozofie człowieka, oraz podkreśla ich istotne ograniczenia, zwłaszcza w odniesieniu do uznania godności i pełnego człowieczeństwa nienarodzonych dzieci z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. Argumentuje, że antropologia oparta na koncepcji relatio, tak, jak jest ona rozwinięta w teologii ciała, ma kluczowe znaczenie dla koncepcyjnych i praktycznych podstaw opieki hospicyjnej.

Monografia ta jest skierowana przede wszystkim do pracowników służby zdrowia, rodziców i wszystkich osób towarzyszących w opiece nad życiem, niezależnie od tego, jak może być ono krótkie.

Dr Jarosław L. Mikuczewski jest filozofem i etykiem, adiunktem w Katedrze Etyki Ogólnej i Stosowanej Instytutu Filozofii. Jest profesorem wizytującym bioetyki na Uniwersytecie Loyola w Chicago (USA). Posiada tytuł magistra biotechnologii ze specjalizacją w genetyce i inżynierii białkowej oraz tytuł magistra teologii moralnej. Jego badania łączą antropologię, bioetykę, etykę środowiskową i teologię. Obszary jego zainteresowań naukowych to szeroko rozumiana bioetyka ze szczególnym zorientowaniem na kwestie etyki medycznej, relacji pacjent-lekarz, etyki badań klinicznych, etyki pandemii, etyki farmakologii, etyki niepełnosprawności.

Jarosław L. Mikuczewski, Disability and compassionate care: a new vision for perinatal hospice, Ignatianum University Press, Cracow 2025, ss. 180.

Link: https://wydawnictwo.ignatianum.edu.pl/disability-and-compassionate-care.htm

Konferencja Kraków-Tuluza – fenomenologia opisu i narracji

W piątek, 6 lutego, odbyło się międzynarodowe seminarium badawcze pt. „Récit et narration. Une approche phénoménologique” w trybie telemostu pomiędzy badaczami zgromadzonymi na Wydziale Filozofii Instytutu Katolickiego w Tuluzie i w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie. W czasie konferencji, która odbywała się w języku francuskim i angielskim, wystąpili badacze z Uniwersytetu Warszawskiego, Institut Catholique de Toulouse, The Sophia University Institute w Loppiano (Włochy), Schumacher College w Darlington (Wielka Brytania), Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, St. Patrick’s Pontifical University w Maynooth (Irlandia). Z Instytutu Filozofii UIK w konferencji wzięli udział jej współorganizatorzy, dr Robert Grzywacz SJ (w Tuluzie) i dr Szczepan Urbaniak SJ (w Krakowie). Cieszymy się, że wydarzenie promowało British Society for Phenomenology (UK) oraz World Phenomenology Institute (USA), dzięki czemu na konferencji pojawiło się sporo osób z różnych krajów świata.

Dr Magdaleny Kozak fenomenologiczne spojrzenie na  dramaty Sartre’a

W lutym odbyły się dwa ostatnie seminaria lekturowe poświęcone fenomenologicznym badaniom nad literackim dorobkiem Jean-Paula Sartre’a pod kierunkiem dr Magdaleny Kozak. Spotkania odbyły się online w poniedziałki, 2 i 16 lutego. Dyskusja w licznie zebranym gronie fenomenologów z kilku polskich ośrodków naukowych toczyła się wokół dramatów: „Diabeł i Pan Bóg”, „Przy drzwiach zamkniętych”, „Muchy”, „Trojanki” i „Mdłości”.

Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne oraz Instytut Filozofii i Socjologii PAN w każdym semestrze organizują seminarium w ramach cyklu „Czytanie…”, które poświęcone jest studium dzieł przedstawicieli ruchu fenomenologicznego, pracom myślicieli, którzy inspirowali twórców fenomenologii, oraz tych, którzy inspirowali się fenomenologią. W semestrze zimowym 2025/26 siedem spotkań seminaryjnych poprowadziła dr Kozak. W semestrze zimowy 2024/25 podobny cykl o fenomenologii Boga poprowadzili dr Szczepan Urbaniak i dr Robert Grzywacz.

Odkrywanie prawdziwego i etycznego Ja na seminarium dr Moniki Adamczyk-Enriquez

W środę, 18 lutego, odbyło się piąte, ostatnie w semestrze zimowym międzynarodowe seminarium poświęcone horyzontom etyczno-antropologicznym i religijnym fenomenologii Edmunda Husserla. Spotkanie zgromadziło kilkudziesięciu uczestników z całego świata, od Japonii po Amerykę Południową i Północną. Seminarium pokazuje, że fenomenologię Husserla można widzieć jako praktykę samopoznania i pracy nad sobą, prowadzącą do odkrycia „prawdziwego” i „etycznego” Ja. Poprowadziła je w języku niemieckim dr Monika Adamczyk-Enriquez, dyrektorka Archiwum Edyty Stein (Kolonia) i współpracowniczka Instytutu Filozofii. Organizatorem było Centrum Etyki Chrześcijańskiej Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie.

“Nowy wspaniały świat” na Literackich Spotkaniach Filozoficznych

W piątek, 6 lutego, odbyło się  kolejne wydarzenie z cyklu Literackie Spotkania Filozoficzne, formacie dla młodych ludzi przygotowujących się do matury z języka polskiego. Mgr Wojciech Żak, doktorant filozofii w Szkole Doktorskiej UIK, oraz dr Magdalena Kozak poprowadzili warsztat „Kiedy filozofia kłóci się z utopią. Refleksje nad 'Nowym Wspaniałym Światem' Huxleya”. Głośna dystopijna powieść Aldousa Huxleya (1932) przedstawia futurystyczne społeczeństwo totalitarne, zorganizowane wokół konsumpcji, wydajności, nauki, technologii i społecznej kontroli. Dążenie do osiągnięcia stabilności i szczęścia prowadzi paradoksalnie do dehumanizacji i utraty wolności przez ludzi.

Tischner raz jeszcze - Akademickie Forum Filozoficzne

Semestr zimowy działalności AKF zakończyło spotkanie dla starszych miłośników filozofii o dialogicznym potencjale ważnych dla człowieka miejsc w ujęciu ks. prof. Józefa Tischnera, którego 25 rocznicę śmierci obchodziliśmy w ubiegłym roku. Warsztat dyskusyjny pt. „Dom, praca, świątynia, cmentarz. Dialogiczna przestrzeń w ujęciu Tischnera” poprowadziła dr Magdalena Kozak w czwartek, 19 lutego. 

Dekolonizacja w perspektywie filozoficznej: wykład mgra Michała Zalewskiego na  „Akademii wartości”

W poniedziałek, 23 lutego, odbył się kolejny wykład online w ramach cyklu „Akademia wartości”, wspólnej inicjatywy Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Krakowie i Instytutu Filozofii UIK. Mgr Michał Zalewski SJ wygłosił wykład „Czy pokrzywdzeni widzą więcej? Świat z perspektywy ofiar w ujęciu filozofii wyzwolenia i teorii dekolonialnej”, a następnie odpowiadał na pytania licznie zgromadzonych uczestników. Mgr Zalewski przygotowuje w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Ignatianum rozprawę doktorską z filozofii pod kierunkiem prof. dr hab. Józefa Bremera SJ. Jest magistrem filozofii i teologii oraz posiada licencjat z kulturoznawstwa. Jego zainteresowania badawcze dotyczą problemów dekolonizacji wiedzy, epistemicznej niesprawiedliwości, relacji między wiedzą a władzą w kontekście kolonialnym, filozofii i teologii wyzwolenia oraz historii przemocy rasowej.

Prof. Kucharski z warsztatami dla młodzieży w Gdańsku

W ostatnich dniach dr hab. Jarosław Kucharski prof. UIK, jako członek Critical Thinking Research Lab przy Instytucie Filozofii, przebywał w IV Liceum Ogólnokształcącym z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego w Gdańsku, gdzie przeprowadził warsztaty dla uczniów trzech klas na temat krytycznego myślenia - jednej z kluczowych kompetencji w XXI wieku.

Warsztaty realizowane były w ramach projektu „Krytyczne myślenie, kultura logiczna i edukacja filozoficzno-etyczna jako wyzwania współczesności”, finansowanego ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II” (nr umowy: NdS-II/SN/0415/2024/01).

Białość w twórczości literackiej noblistki Han Kang

Pierwsze seminarium literacko-filozoficznego z cyklu „Fenomenologia białości” odbyło się 26 lutego i było poświęcone dziełu „Biała elegia” koreańskiej noblistki Han Kang (Literacka Nagroda Nobla w 2024 roku). W trakcie seminarium, prowadzący, dr Magdalena Kozak i dr Robert Grzywacz, zaproponowali, aby poetyckiej powieści Han Kang przyjrzeć się z perspektywy fenomenologii i przeżyć „Białą elegię” nie tylko jako literacką opowieść, lecz także jako doświadczenie etyczne. Zbadali m.in.:

• w jaki sposób żałoba kształtuje percepcję czasu i świata;

• na jakiej drodze pamięć o zmarłym staje się aktem etycznej odpowiedzialności wobec Innego;

• jak doświadczamy literatury, która mówi poprzez ciszę, światło i biel;

• jak można doświadczyć straty, pamięci i śmierci przez barwę.

Seminarium połączyło spojrzenie Edmunda Husserla (świadomość i doświadczenie), Martina Heideggera (nastrój, bycie-ku- śmierci, czas) oraz Emmanuela Lévinasa (etyka relacji i pamięci). Uczestnicy spróbowali wspólnie:

• zgłębić filozoficzne i literackie znaczenia białości w tej opowieści;

• zrozumieć literaturę jako przestrzeń refleksji nad życiem i śmiercią;

• uczestniczyć w dyskusji o tym, jak strata kształtuje nasze spojrzenie na świat.

Kolejne spotkanie tego rodzaju odbędzie się 19 marca o godz. 18:00. Dr Grzywacz i dr Kozak poprowadzą dyskusję wokół dziełka „Białość” Jona Fossego, uhonorowanego Literacką Nagrodą Nobla w 2023 roku.

„Logika codzienna” o psychowashingu w Impoderabiliach i rzekomych niespójnościach Szymona Hołowni

Zapraszamy do wysłuchania dwóch nowych materiałów z vloga „Logika codzienna”. W 105 odcinku pt. „'Wydawało się naukowe', czyli instrukcja obsługi argumentów z autorytetu” (https://youtu.be/2u_5sVvMAAw?si=wwI6TQsEjfj5oPJB) dr Jakub Pruś zbadał argument z autorytetu wyłuskany z wypowiedzi p. Oktawii Kromer, badaczki trendów pseudonaukowych, na bardzo popularnym kanale youtubowym ImponderabiliaTV, prowadzonym przez byłego studenta pedagogiki Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, Karola Paciorka. Na tym przykładzie dr Pruś pokazuje, na jakie pytania warto i trzeba sobie odpowiedzieć, aby określić, czy coś jest słuszne i czy warto temu zaufać.

Natomiast w 106 odcinku „Logiki codziennej” dr Pruś podejmuje prośby internautów o analizy wypowiedzi znanych ze sfery publicznej osób, wypowiedzi, które - jak się może wydawać - są rozumowaniami lub argumentacjami. Materiał pt. „Hołownia, Braun i argument ex concessis” (https://youtu.be/vrqfHd8ptRI?si=_e0SPl6u7co65CEh) odpowiada na postawiony przez internatutów problem, czy „Hołownia mówi jedno, gdy obrażają katolików, a co innego gdy obrażają żydów”. Analiza dotyczy zestawienia dwóch tweetów Szymona Hołowni i rzekomej jego niespójności wobec obrazy uczuć religijnych katolików (sprawa Tęczowej Matki Boskiej) oraz zakłócenie Chanuki w Sejmie przez Grzegorza Brauna.

Warto przy tej okazji dodać, że vlog „Logika codzienna” od kilku miesięcy funkcjonuje na TiKToku (https://www.tiktok.com/@logikacodzienna)! Filmiki cieszą się dużym zainteresowaniem, jest sporo interakcji, a dyskusje są bardzo dynamiczne. Zapraszamy do zerknięcia na kolejny profil dr Prusia, tym razem na bardzo żywiołowej platformie społecznościowej!  

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II. Nazwa projektu: „Logika codzienna 2.0 – vlog o kulturze logicznej i argumentacji” (POPUL/SN/0257/2024/02).

O etyce seksualnej w ramach projektu „Spory moralne XXI wieku”

W ramach kierowanego przez siebie projektu, dr hab. Piotr Duchliński, prof. UIK, zaprasza do wysłuchania dwóch materiałów przygotowanych we współpracy z p. mgr Małgorzatą Terlikowską. Podkast pt. „Czy potrzebujemy na nowo przemyśleć etykę seksualną?” (https://youtu.be/tbamQEn4nIY?si=-SUf7jIqEPZyiC1Q) to wywiad przeprowadzony przez prof. Duchlińskiego, który skupia się na zagadnieniach związanych z seksualnością w sferze publicznej, religijnej, a przede wszystkim etycznej.

P. Terlikowska przygotowała także prawie godzinne webinarium pt. „Spór o granice wolności” (https://youtu.be/11oXus73YfQ?si=F7uPG61T8ZRJI5qI). Webinar podejmuje problematykę przemocy, szczególnie wobec dzieci, oraz przemocy seksualnej, podkreślając kwestie etyczne i filozoficzne.

Małgorzata Terlikowska ukończyła filozofię na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej UKSW oraz studia podyplomowe profilaktyka przemocy seksualnej na Uniwersytecie Ignatianum w Krakowie. Jest etyczką, redaktorką i dziennikarką, a przede wszystkim mamą pięciorga dzieci. Od wielu lat angażuje się w dyskusje wokół rodziny, życia i godności człowieka. Współpracowała z Katolicką Agencją Informacyjną i TVP.

Projekt „Spory moralne w XXI wieku” dofinansowany jest ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II”. Numer umowy: POPUL/SN/0231/2024/021.

Twórczość Kubricka i Jacksona w Filmowym Kole Filozoficznym

We wtorek, 10 lutego, dr Magdalena Kozak zaprosiła fanów dobrego i ambitnego kina na chwilę filozoficznej refleksji nad głośnym obrazem Stanleya Kubricka z 1980 roku pt. „Lśnienie” z Jackiem Nicholsonem w roli głównej. Film jest adaptacją powieści „Shining” (z gatunku nowoczesnego horroru) opublikowanej przez Stephena Kinga w 1977 roku, która w Polsce ukazała się pod tytułem „Jasność” (Iskry, Warszawa 1990). Kubrick skupia się na analizie zła i zgłębianiu tajemnicy jego genezy, pyta o kondycję ówczesnej rodziny i społeczeństwa. Film zyskał status klasyka gatunku, jest uważany za jedno z najlepszych dzieł Kubricka, często znajduje się na listach 100 najlepszych filmów wszech czasów. Natomiast w piątek, 27 lutego o. dr Szczepan Urbaniak SJ zaprosił na chwilę filozoficznej refleksji o kultowej produkcji Petera Jacksona sprzed ćwierć wieku (jak to szybko leci!) pt. „Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia”.

Projekt „Debata krakoska” – dedykowana strona internetowa

Polecamy uwadze specjalną, dedykowaną debacie krakoskiej stronę internetową utworzoną przez Centrum badawczo-wdrożeniowe CTRL Critical Thinking Research Lab: https://ctrl.ignatianum.edu.pl/debata-krakoska/. Strona zawiera: linki do artykułów naukowych wraz z teoretycznymi podstawami tego rodzaju debaty; webinar (oraz podkasty) o teoretycznych podstawach debaty krakoskiej, potrzebie kooperacji i problemach debat kompetytywnych; zapis wideo pierwszej w historii publicznej debaty krakoskiej pomiędzy dr hab. Piotrem Sikorą prof. UIK i dr Tomaszem Dekertem.

Format debaty krakoskiej ma zarówno wymiar edukacyjny, jak i poznawczy, dlatego można ją nie tylko owocnie stosować podczas lekcji, warsztatów i konwersatoriów, ale też zastosować do pogłębionej i uczciwej dyskusji na ważny temat. Ze strony www można pobrać materiały w języku polskim i angielskim:

- Kwestionariusz debaty krakoskiej (do zmierzenia zysku poznawczego – moża to również zrobić przez QR kod i formularz)

- Skrótowy plan debaty krakoskiej (warto go udostępnić zespołom przygotowującym się do debaty)

- Lista możliwych tez do debatowania (gwoli inspiracji).

- Raport “Czy debata krakoska zmienia świat?” z dotychczasowych debat krakoskich przeprowadzonych w ramach projektu (i nie tylko) oraz wyniki wstępnych analiz na podstawie debat krakoskich przeprowadzonych w 2025 roku.

Zachęcamy do debatowania i korzystania z materiałów, które w dogłębny i zarazem praktyczny sposób wprowadzają w krakoski styl zmagania na argumenty!

V edycja projektu „filozofia na lekcjach języka polskiego”

Wraz z nowym semestrem roku szkolnego 2025/2026 rozpoczęliśmy kolejny, już dziesiąty semestr współpracy z jezuickimi szkołami średnimi funkcjonującymi w Województwie Małopolskim. W lutym, marcu i kwietniu pracownicy Instytutu Filozofii przeprowadzą cykl kilkunastu zajęć z filozofii dla młodych ludzi, którzy chcą poznać głębsze podstawy europejskiej kultury, literatury i humanizmu, a także przygotować się do matury z języka polskiego, zgłębiając wymagany na maturze filozoficzny kontekst epok i dzieł literackich. We wtorek, 17 lutego, dr Jacek Poznański SJ, przeprowadził zajęcia z klasami pierwszymi, drugimi i trzecimi w Akademickim Liceum Ogólnokształcącym w Nowym Sączu, a w poniedziałek, 23 lutego, w Liceum Ogólnokształcącym „Kostka” na Kozłówku w Krakowie.